donderdag 24 augustus 2017

Porselein, het witte goud


Kostbaarheden hebben de mensen altijd gefascineerd, daarom houden we van juwelen en edelstenen. Maar daarnaast zijn er nog andere heel attractieve “verleiders”, zoals porselein. Porselein, is de prinses onder de keramiekvarianten. Het wordt harder en hoger gestookt dan steengoed of aardewerk, en er hing heel lang in onze contreien een waas van geheimzinnigheid over. 

Porselein kwam uit het verre oosten, uit China en Japan. Het werd door Europese schepen naar Europa gevoerd, waarbij maanden lang gevaren werden getrotseerd: vijandige inboorlingen, piraterij, schipbreuk… Het was dus ontzettend duur, en daarom een statussymbool. Op bijna alle stillevens die in de 17de eeuw in Vlaanderen en Nederland zijn geschilderd staat tussen zilverwerk en kunstig glas ook een porseleinen schaal of fles te pronken, samen met lekkernijen: koekjes, kaas, fruit, jachtbuit...


De Chinese productie werd in Europa nagemaakt, maar niet in porselein, want hier wist men niet hoe het te maken. Aldus was er in Delft, Nederland, een enorme productie van “Delfts blauw”, met navolging van, de Chinese motieven, niet in porselein, maar in aardewerk.


Maar het liefst zou men natuurlijk in Europa echt porselein kunnen maken. De vinder van de formule was ene Julius Böttger, een alchemist die in dienst van de keurvorst van Saksen opdracht had om van koper en lood goud te maken, wat hem natuurlijk nooit is gelukt. Maar porselein kreeg hij vervaardigd, in 1709,  dank zij gebruik van kaolin, de enigste kleisoort die daarvoor geschikt was. Hij had zijn labo in Meissen, dichtbij de hoofdstad Dresden. Böttger werd enkele jaren gevangen gehouden zodat de formule niet werd verspreid, want porselein – het witte goud -  bracht voor de keurvorst veel geld op. Maar al gauw wist men in heel Europa de verfijnde keramiek te maken, en ontstonden er manufacturen in Rosenthal, Nymphenburg, Sèvres, Limoges, en andere meer. De Europeanen maakten wel andere objecten dan de Chinezen. Naast gebruiksgoed werden bijvoorbeeld ook “des milieu de table”” gemaakt, beeldengroepjes die bij een mooi gedekte feestdis centraal op de tafel werden gezet.


Vandaag is porselein gemeen goed, en er zijn zelfs kunstenaars die zich in deze materie uitdrukken. Zo was er in het voorjaar in Halle een internationale expositie te zien van prachtige objecten, die de diversiteit van kunst met porselein mooi illustreerde.


En ja, er bestaan ook juwelen in porselein! Maar dàt, beste liefjes, weten jullie natuurlijk als geen ander :-)

Halsjuwelen van Mme Butterfly, porseleinen juwelen met een hart en een ziel (www.MmeB.be)

Tekst: Jan Walgrave

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen