vrijdag 4 november 2016

Het halssnoer van koningin Marie-Antoinette

Marie-Antoinette was de vrouw van Louis XVI, de koning die door de Franse Revolutie werd onthoofd in 1792. Zij zelf deelde zijn lot een jaar later. Tijdens hun regering heeft een spectaculair evenement plaats gehad, dat door de sensatiejagers van heel Europa gulzig werd gevolgd en becommentarieerd. 

Marie-Antoinette werd geboren in Wenen op 2 november 1755 als dochter van keizerin Maria-Theresia. Ze wordt verloofd met de zoon van de Franse koning, en is vanaf 1774 koningin van Frankrijk. In die tijd speelden opvallende juwelen en edelstenen een belangrijke rol in de hoogste adellijke kringen, dus zeker in koninklijke families. Het beheer van de juwelen werd dan toevertrouwd aan een “joaillier de la couronne”, of juwelier van het hof, een belangrijke post van vertrouwen. Marie-Antoinette had natuurlijk haar eigen juwelen meegebracht uit Wenen, maar deze schat werd aangevuld met de juwelen van de overleden moeder van Louis XVI. Ze bezat aldus 7.482 diamanten… Maar ze hield niet van zware, opzichtige juwelen. Het liefst droeg ze eenvoudige, kleine oorbellen, broches, ringen. Toch geraakte ze betrokken bij een schandaal rond een enorm halssnoer, terwijl ze dat sieraard helemaal niet wilde. 

 



Dat zit zo. De “joallier de la couronne” was ene Böhmer, die buiten weten van het hof met zijn compagnon Baszanger een fortuin had gestoken in de bestelling en de productie van een enorm collier. Het bevatte 540 diamanten, die samen ca. 2.800 karaat wogen, of een dikke halve kilo! De weinige mensen die het collier te zien kregen waren verbijsterd door de rijkdom, maar niet door het ontwerp, dat zelfs werd vergeleken met een “poitrail” of borstriem voor een paard, weinig vleiend dus. De bedoeling was om het collier aan het vorstenpaar te verkopen, zodat de bijzonder zware investering terug kon gewonnen worden, want Böhmer had een enorme som geleend om het collier te laten realiseren. De koning wilde het wel kopen voor zijn vrouw, maar Marie-Antoinette weigerde categoriek. Zo’n onding moest ze niet hebben! 

Maar de gladde figuren rond Böhmer gebruikten schriftvervalsing, en er werd een brief, zogezegd van de koningin zelf, aan kardinaal de Rohan geschreven waarin de aankoop werd bevestigd, zodat hij zich argeloos in een financieel avontuur stortte. Deze prelaat behoorde tot de meest aanzienlijke families van Frankrijk. Böhmer en een louche kerel, Alexandre, graaf van Cagliostro, deden beroep op een paar dames van bedenkelijk allooi: de gravin de la Motte en ene Nicole Leguay, die ze met grote beloften hadden gestrikt voor een bedenkelijke rol. Het ging zover dat op een nacht in augustus 1784 de naïeve Rohan zogezegd de koningin ontmoette in de tuinen van Versailles, die hem beloofde dat alles goed zou komen. In werkelijkheid was het niet Marie-Antoinette, maar de modiste Leguay, die goed op de koningin geleek, en die in het duister haar rol kon spelen. Rohan tekent daarna een contract met de juweliers, waarbij de koningin de ontzaglijke som van 1.600 “livres”  zou afbetalen in vier halfjaarlijkse  stortingen. De kardinaal is in de val gelopen: het collier wordt door de valse gravin en haar man snel uit mekaar gehaald en de stenen worden los onder de prijs verkocht. De juweliers-aankopers vonden het zaakje verdacht en verwittigden de politie, maar omdat er geen aanklacht was werd er niet op ingegaan. 
De juweliers-vervaardigers waren ook gedupeerd, na een voorschot van 30.000 livres hadden ze niets meer gekregen, en het collier was verdwenen. Als dit alles de koningin ter ore kwam ontstak ze in een Oostenrijkse colère, en vroeg haar echtgenoot de koning maatregelen te treffen, in de eerste plaats tegen de kardinaal, maar ook tegen de andere medeplichtigen. Zij zelf was natuurlijk volledig onschuldig. Sommige leden van de “gang” werden vrijgesproken, ondermeer de kardinaal – die wel uit Parijs verbannen werd, maar de gravin werd levenslang opgesloten, met een V van voleuse op haar schouders gebrand. De naïeve Rohan werd door het volk beklaagd als mede-slachtoffer dat om de tuin werd geleid, terwijl de gewone mensen, die van Marie-Antoinette al niets moesten hebben, hun afkeer tegenover haar nog vergrootten. Ze werd door de gewone Fransman afkeurend “l’Autrichienne” genoemd… Het hele vreemde, soms potsierlijke verhaal kwam aan het licht tijdens de verhoren. De burgers snoepten ervan, en in de 20ste eeuw werden aan Marie-Antoinette  en haar halssnoer, dat in feite nooit van haar is geweest, heel wat films en boeken gewijd.

Verdwenen was dus het fameuze collier, maar gelukkig is er een tekening van bewaard gebleven. Zoals je ziet is het inderdaad een zwaar overladen geval… 

Bij de foto’s:
  1. De jonge Marie-Antoinette in volle glorie, schilderij van Marie-Louise Vigée-Lebrun
  2. Tekening van het fameuze collier. Het bovendeel met de drie halve cirkels moet los van het collier gedacht worden, en moest strak om de hals worden gedragen. De twee zijstukken waren bedoeld om over de schouders te hangen. 
JW

Geen opmerkingen:

Een reactie posten