vrijdag 19 augustus 2016

Fabergé en Cartier, favorieten van de Tsaar

De tweede helft van de 19de eeuw was een bloeiperiode voor dure juwelen. In 1866 werden in Zuid-Afrika diamanten gevonden, onwaarschijnlijk veel. Na de Frans-Duitse oorlog van 1870-71 kwamen ze op de markt. De oude adel en de nieuwe rijken – door de opkomst van de industrie - beconcurreerden mekaar in het bezit en het dragen van opzienbarende juwelen. In rijke families kreeg een bruid een “corbeille de noces” of huwelijksmandje, met daarin prachtige sieraden, meestal een parure (juwelen die samen een set uitmaken), die een halssnoer bevatte, een diadeem, broches, armbanden, ringen… De spektakels in de opera en operette, in revues en dies meer inspireerden tot grote, opzichtige juwelen, want wat de actrices droegen moest tot achter in de zaal kunnen opvallen. De vorstenhuizen deden er natuurlijk aan mee en namen vaak het voortouw, zoals de familie van de tsaar van Rusland. 

De meest bekende juweliers waren gevestigd in Parijs, de luxestad bij uitstek: de namen Cartier, Chaumet, Boucheron, Fouquet, Vever, later ook Lalique, de grote art nouveau kunstenaar, staan voor de grote bloei van de juweelkunst in die tijd.

  1. Fabergé: paasei met appelbloesems. 14 cm lang, goud, diamanten, nefriet, email. Besteld door een rijke burgerfamilie in Sint-Petersburg. Daar werden natuurlijk de fantasiën van de tsaar nagevolgd… Privé-verzameling.







































Zo geschiedde dat zich aan het hof van Tsaar Alexander III een rivaliteit ontwikkelde tussen twee van de belangrijkste kunstsmeden. Er was vooreerst een grote belangstelling voor de kleinoden van Alfred Cartier (1841-1925) en zijn vader, die vanaf de jaren 1860 veel bestellingen kreeg, maar een Russische juwelier met name Carl Fabergé (1846-1920) uit Sint-Petersburg stond eveneens in de gunst. Hij had in 1885 van tsaar Alexander III Romanov opdracht gekregen om een schitterend paasei te maken in de duurste materialen voor de tsarina (het schenken van gedecoreerde paaseieren is in vele landen een vast gebruik,vooral in het oosten) en dit ei was zo goed geslaagd dat Fabergé tot hofjuwelier werd benoemd. Fabergé mocht dan elk jaar een of meer paaseieren maken, en na de dood van de tsaar ook voor de opvolger, Nicolaas II. Zo zijn er tot in 1916 wel 50 paaseieren gemaakt, want de fameuze eieren werden ook aan andere familieleden geschonken, naar aanleiding van een huwelijk, een geboorte van een kind in de familie Romanov… Die eieren zijn nu over de hele wereld verspreid in belangrijke verzamelingen, tot in die van de koningin van Engeland… 

Cartier had sedert 1908 ook een huis in Sint-Petersburg, om beter tegemoet te komen aan de wensen van de tsarenfamilie. 

  1. Cartier: diadeem, bezet met en overvloed aan diamanten, rond 1909. Privé-verzameling. 



















Wat maakte beide juweliers zo bijzonder? Veel andere juwelenmakers speelden in op de soms minder verfijnde smaak  van de nieuwe rijken, die vooral veel en dure materialen wilden, om met hun nieuwe rijkdom uit te pakken. Nog andere goeie juweliers hadden niet de commerciële flair van Fabergé en Cartier. Die twee echter wilden in de eerste plaats ongeziene kwaliteit etaleren, wat door een smaakbewust cliënteel bijzonder naar waarde werd geschat.

  1. Fabergé: vaasje met een takje rode bosbessen. 14 cm hoog, goud, bergkristal, rodoniet, agaat, chalcedoon, nefriet. Privé-verzameling.







































Een paar jaar geleden was er in München een tentoonstelling Fabergé/Cartier – Rivalen am Zarenhof, waar niet minder dan 1.400 stuks te zien waren ! Ik heb er twee volle dagen in rondgelopen. De variëteit aan objecten was verbazend: naast enkele paaseieren waren ook heel wat doosjes te zien, briefopeners, agenda’s, schaaltjes, bonbonnières, handgrepen voor parasols en paraplus, fotoraampjes, sigarettenetuis (vanaf ca. 1850 werd duchtig sigaretten gerookt, vooral in de high society), schrijftafelgarnituren, tafeluurwerken, uiteraard juwelen. Er waren zelfs diertjes te zien, gesculpteerd uit halfedelsteen zoals jaspis, obsidiaan, agaat; ook een verbazende reeks kunstbloemenruikers in een vaasje, alles van de duurste materialen gemaakt, met vaasjes van rotskristal die water moeten voorstellen. In onze ogen van vandaag zijn de objecten soms overladen en passé, maar niemand kan de onvoorstelbare kwaliteit van de materialen en het werk ontkennen.

  1. Cartier: sigarettendoosje. 8,5 cm lang, verguld zilver, saffier, email. Verzameling Art de Cartier, Genève. Cartier: diadeem, bezet met en overvloed aan diamanten, rond 1909. Privé-verzameling. 

































Na de Russische revolutie van 1917 en de executie van de tsarenfamilie door de bolsjemieken werd de enorme schat van de Romanovs aangeslagen, gecatalogeerd en als schat van het Russisch volk bewaard. Enkele objecten werden wel verkocht…
Als je de musea van het Kremlin in Moskou of de Ermitage in Sint-Petersburg bezoekt kun je nog steeds een idee krijgen van de onvoorstelbare rijkdom en pronkzucht van de tsarenfamilie, de Romanovs.

Jan Walgrave

  1. Fabergé: Tabaksdoos met portret van tsaar Nicolaas II. 8,9 cm lang, goud, diamanten,email; 1900, een keizerlijk geschenk van de tsaar aan kardinaal Mariano Rampolla. Privé-verzameling.



Geen opmerkingen:

Een reactie posten